بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
132
خلاصة التجارب ( طبع جديد )
و اگر عقرب سوخته بر روى كرچك بريان سحوق بپاشند و بر زهار و گرده او طلا كنند نافع بود و ريگ و سنگ بريزاند و اگر چند عكه يا كلاغ پيسه را زنده بسيار بجوشانند و مريض را اندر آن آب نشانند نافع آيد . و غذا اماج چرب مناسب آيد غير محرور و محرور را آردينه به ناردان قاتق كرده با كشكاب به گوشت خروس و اگر از گوشت عكه و كلاغ اندر آن پزند عظيم نافع آيد . و شيرخوار بر شير مرضعه كه اين غذا خورده اختصار كند و اگر به مزيد تدبير احتياج افتد از محلش بايد ديد . و آنجا كه عسر بول به سبب ديگر باشد ، علاج آن چنانچه در محلش مذكور است كنند به وجهى كه مناسب بود . كرم معده آنچه در غير روده مستقيم متولد شود از طول و غيرها ؛ علاج آن به دستور چنانچه لايق ايشان باشد از محلش استخراج كنند . و آنچه در روده مستقيم متولد شود از كرمهاى خرد و حوالى مقعد ايشان را مىخورد و دغدغه مىكند ؛ علاج آن است كه شياف از موم و حنا برابر هم سرشته مىنهند و بعد لحظه سوراخ مقعد طفل را برابر چراغ مىدارند و آهسته به سر انگشت كنارههاى آن را مىخارند و اندك گشاده مىدارند تا كرم بدين حيل ميل به بيرون كند و چون اندكى ظاهر مىشود آن را مىگيرند . و اگر حوالى مقعد را اندكى خورده باشد شياف مغز سوخته شفتالو و شكر سرخ به هم سرشته مىنهند و يا موم را بدان آلاييده مىنهند و اگر از برگ تر شفتالو و مغز سوخته تلخ آن به هم كوفته ، شيافى سازند و به نفط سياه يا موم روغن بيالايند و بنهند ، كرم را بكشد . و خوردن نارجيل و شكر و طعامى كه سير ماكول داشته باشد و درمنه تركى به اجزاى مذكور جمله كودكان را در اين مرض نافع آيد . و به موم روغن گل و به موم روغن نفط بيرون و درون مقعد را چرب كردن منع خوردن كرم و خاريدن آن محل كند . بازگرديدن مقعد به وقت زور قضاى حاجت افتد . علاج آن است كه جرم غربال كهنه را بر روى آتش نهند تا سوخته گردد و آن را كف كرده بر آن محل بپاشند و آن را فرمايند تا به خود بازكشد و مكرر چنين عمل كند عظيم مفيد بود . و محل بازگشته را بر بخور دود خرنوب و پوست بيخ كبر داشتن هر نوبت نافع آيد . و اگر مورد و مازو و گلنار و شب در آب جوشانند و او را در آن نشانند چند نوبت نافع آيد و مسحوق و منخول اينها را بر آن بپاشند هم مفيد بود و همچنين سوختهء شاخ گاو كوهى را . ثولول در اين ممالك داروك و دالوك گويند . علاج آن است كه سرگين خشك آدمى را بر انگشت افروخته بخور كنند و ثولول را بسيار بر دود آن دارند و مكرر كنند بدين تدبير خشك گردد و به آهستگى بريزد و پاك شود .